Нэг дуртай киноны талаар бичихээр шийдлээ. Legends of the 1900. Ихэнхи хүмүүс үзсэн байх. Нэлээн дээр үеийн кино юм байгаан. Хав харангуй гудамжинд нэгэн залуу шатан дээр суугаад өөрөө өөртэйгөө ярьж өнгөрсөн амьдралаа эргэцүүлж эхэлсэнээр кино эхлэнэ. Хуучирсан улаан даавуун алчуураар өөрийн амьдарлын хамгийн чухал зүйл болох, хамгийн сайн найз болох бүрээгээ хичээнгүйлэн зүлгэж цэвэрлэнэ. Энэ бүрээтэй хамт түүний бүхэл амьдрал хамт явж ирсэн боловч тэр бүрээгээ зарахаар шийджээ. Ингээд л хайрт найзыгаа арчаад энхрийлээд сууж байгаа нь тэр. Аль эртнээс ажиглачихсан байсан хуучин хөгжим зардаг дэлгүүрт ороод 25 хан доллараар өөрийнхөө бүрээг зардаг. Харамсал бас тээнгэлзэл хамгийн үнэтэй зүйлийг нь 25 хан доллараар авч байгаа сэтгэл нь хөрчихсөн шуналын тулам хөгшин өвгөн. Дахиад хэзээ ч сонсохгүй танил дасал болсон хөгжмийн аялгуу. Эцсийн удаа, ганцхан удаа л хөгжимөө тоглочихоё. Тэгээд эргэж харалгүйгээр яваад өгөё. Хайрын тухай хэний ч үл мэдэх нэгэн аялгуу. Сэтгэлийн гүндээ өнгөрсөн бүхнийг нь шингээсэн аялгуу гэдгийг мэдэрсэн учраас залуу тоглолоо. Сайн найзынх нь зохиосон аялгуу түүний зүрхээр дамжин гарах тэр үед хөгшин худалдагч өвгөн өөрийн цуглуулгын пянзан дотроос тэр аялгууг хайн будилна. Сэтгэл нь хөрчихсөн биш сэтгэлийг нь хөглөөд байдаг аялгуутай хүн. Нэгэн пянз. Өвгөн энэхүү аялгууны түүхийг ярьж өгөөч гэж хүсдэг.  Залуу түүнд гайхамшигт хөгжмийн аялгууны талаар, усан онгоцон дээр төрөөд тэндээ дуусдаг хэн мэдэхгүй нэгэн залуугын талаар, хуурай газар дээр гарахаасаа айсан түүний айдас нь хайр дурлалтай нь адилхан байсан талаар ярьж өгнө. Эхнээсээ дуусах хүртэл зөөлхөн тэнгисийн аялгуу өөрийг чинь бүүвэйлж орчлонгоос таслаад өөрийн өгүүлэх гайхамшигт түүхэндээ хүмүүн төрлөхтний хуримтлуулсан бүхий мэдрэмжийг шингээж өгнө. Инээдмийн бас мелодрамын ангилалд багтах энэ киног үзээд дууссаны дараа дахин үзэх хүсэл таныг эзэмдэнэ гэдэгт би итгэлтэй байна. Бас сэтгэлийг чинь хөнгөн гуниг эзэмдэх байхаа.

Киноны зарим хэсгийг орууллаа. Хамгын үзэх дуртай хэсгүүд минь.

Дээрх гурвалжинд алдаа байгаа нь тодорхой болсон болохоор энэ нэмэлт зургыг орууллаа. Үнэхээр ийм онол байдаг, тэр нь хүлээн зөвшөөрөгдсөн нь үнэн юм шүү.

1. Эд хөрөнгө ашиг олох санаархал байхгүй
2. Цаг өнгөрөөх зорилготой буюу эсвэл цаг өнгөрөөхтэй ерөөсөө холбоогүй.
3. Сэтгэгдэл дээр тоо биш үсэг, үг өгүүлбэр бичдэг.
4. Сэтгэгдэл бүр эсвэл бүх сэтгэгдэл нийлээд ямар нэгэн утга илэрхийлдэг.
5. Сэтгэгдэлүүдийн илэрхийлж байгаа утга нь тухайн бичлэг хийгчийн санаатай ямар нэгэн байдлаар холбоогүй
6. Дор хаяж 3 аас дээш сэтгэгдэл үлдээнэ.
   
7. Сэтгэгдэлүүд хоорондоо утгаараа нийлэх албагүй болноо.

Цаг хугацааны явцад хөгжин боловсорч энэхүү сэтгэгдэл үлдээх арга нь Гампын боловсронгуй болгосоноор зүгээр тоолох байдлыг ашиглах болсон байна. Тэгэхээр гампдах гэж нэрлэж байгаан. Энэнд ерөөсөө 5 хан шинж чанар бий.

1. Ашиг олох ямар ч эрмэлзэлгүй. Урт өгүүлбэр бичихээс залхуурсан хүмүүс хэрэглэнэ.
   
2. Эхний сэтгэгдэл үлдээх боломж тохиовол эхнээс нь авхуулаад  тоолно. 
3. Сэтгэгдэлийн дугаартай тоолж байгаа тоо нь нийлж байх ёстой.
4. Нийлэхгүй болсон амжилтгүй тоололт ганцхан ширхэг байна.
5. Амжилтгүй тоололтийн дараа хүн тоолж байхад тасалчих юм гэсэн утгатай нэг сэтгэгдэл заавал бичигдэнэ.
   

Энэхүү аргыг Юки улам боловсронгуй болгож 2, 4 дэх заалтыг авч хаяаснаар. Энэ нь тэмцээнэрхүү юм болох замыг зааж өгсөн билээ. Нэлээн сүүлээр Золбин мелкадах болон гампдах аргыг хавсран хэрэглэсэнээр Золбиндох гэсэн шинэ сэтгэгдэл үлдээх аргыг хэрэгжүүлжээ.

Хамгын сүүлийн үеийн төлөөлөгч нь Мэндсайхан бөгөөд энэ спамдахтай илүү төстэй. Тоолох болон өгүүлбэр бичих ямар ч сонирхол байхгүй. Бас маш залхуу хүмүүсийн арга гэж хэлж болно. Мэндсайхандах хэмээгч энэ арга нь нэг эсвэл хоёр сэтгэгдэлийг маш олон хувиар copy paste хийж тавих юм.

Эцэст нь хэлэхэд мелкадиес хойшид энэхүү байдлаар сэтгэгдэл үлдээхгүй гэдгээ амлаж байна та бүхэн ч гэсэн үүнийг битгий хэрэглээрэй гэж гуйя. Миний блог дайны талбар шиг л боллоо.

Энэ яст мэлхий үнэн жаргацан аан

Тун удахгүй компютерийн тусламжтай таны бодлыг уншина гэвэл та итгэх үү. Одоогоор хийгдээд дуусчихсан судалгааны ажлууд энэ боломжтой болохыг харуулж байна. Биднийг юм бодох үед тархины түүнийг хариуцсан хэсгүүд идэвхитэй болж бодол өөр зүйлд шилжих үед уг идэвхи алга болж байдаг билээ. Сүүлийн үед нэлээдгүй яриглах болсон functional MRI хэмээх технологийг ашиглаж бодлыг унших боломжтой гэж Карнеги Меллоны их сургуулийн судлаач Том Митчелл мэдээлж байна. MRI нь нэлээн дээр үед нээгдсэн технологи бөгөөд анх үүнийг санаачилагч монголд ирж лекц уншиж байсаныг та бүхэн санаж байгаа байх. Энэ технологийг ихэвчлэн эмнэлэгт голомтлог өөрчлөлтийг илрүүлэхэд ашигладаг. Харин сүүлийн үеийн хувилбар болох үйл ажиллагааны MRI нь тархины эсүүдийн хэсэгхэн хугацааны ч гэсэн идэвхижлийг хэмжихэд ашиглаж болдог болсоноороо дэвшилттэй гэдэг. Бидний бодол бол тархины гадаргуу дахь эсүүдийн ээлж дараалан идэвхижсэний үр дүн билээ. Судлаачид 60 ширхэг нэр үгийн зурагыг судалгаанд оролцогчидод харуулсан байна. Зургыг хараад тухайн хүн энэ юу болох талаар бодох бөгөөд энэ үед авсан зургыг дахин давтан авах замаар ижил тархины гадаргуугын идэвхижлийн хэлбэр дүрсийг буулгаж болох аж. Хэрвээ би энэхүү тархины идэхижлийн зургын сантай болчих юм бол нэр үг болон үйл үгийг холбох замаар бодол унших нь тийм ч хэцүү биш ажээ. Сан байгуулахад ч тийм хэцүү биш. Жирийн нэгэн англи хүн 50000 орчим л үг мэддэг бөгөөд эхний ээлжинд энгийн өгүүлбэрүүдийг уншихад хэдэн удаагын туршилт л хэрэгтэй гэж судлаач нэмж хэлсэн байна.

1. Mitchell, T. M. et al. Science 320, 1191-1195 (2008)
2. Kay, K. N. , Naselaris, T. , Prenger, R. J. & Gallant, J. L. Nature 452, 352-355 (2008).

Энэхүү бүтээлийг хоёр талаас нь харж болох юм. Нэг талаас энэ нь тахир дутуу болсон хөл гараа алдсан маш олон хүнд буян болно. Нөгөө талаас техник тархитай холбогдсоноор зөгнөлт кинон дээр гараад байдаг киборг хийх эхний алхам боллоо ч гэж хэлж болно.

Юуны өмнө хүний гар яаж хөдөлдөг вэ гэдэг талаар ярия. Хүний тархины хажуу талын гадаргууд хүний хөдөлгөөнийг зохицуулдаг мэдрэлийн эсүүдийн цугларалт байдгыг олон жилийн өмнө нээжээ. Зурагнаас та бүхэн цэнхэрээр будчихсан хэсгийг олж харж байгаа байх.

Энэ цэнхрээр будагдсан хэсэгт нүдээ анихаас эхлээд гар хөлийн хөдөлгөөн гэх мэт бүхий л төрлийн хөдөлгөөнийг зохицуулагч хэсгүүдийн бөөгнөрлийг олж харж болно. Хэдийгээр энэ талаар олон жилийн өмнө мэдсэн ч гэсэн тархиний энэхүү хөдөлгөөнийг хариуцагч эсүүдэд үүсэж байгаа цахилгааны хэлбэлзлийг мэдрэгч имплантийг хараахан хийж амжаагүй байсан юм.

Ерөнхийдөө иймэрхүү мэдрэгч хийхэд нэлээн хэцүү бөгөөд суулгасаны дараа ч гэсэн ажиллах эсэх нь эргэлзээтэй байлаа. Мэдрэгч нь өөрийн хүлээн авсан сигналийг робот гарт дамжуулж үүгээрээ сармагчин жирийн л гар хөдөлгөх үйлдэл хийхэд хэдийгээр гарных нь оронд робот гар байгаа ч гэсэн түүнийг удирдаж чадах юм.  Үүнийг хийхэд тэд хоёр жилийн хугацаа зарцуулсан боловч удахгүй хүний тархийг машинтай холбох оролдлого амжилттай болно гэдэгт итгэл дүүрэн байна гэж уг төслийг удирдагч Шварц хэлсэн байна.

Эх сурвалж

Velliste, M. et al. Nature advance online publication doi:10.1038/nature06996 (2008).

Цаашдаа би яах вэ? Би өөрийгөө бүрэн эзэмдэх нь ховор байх юм. Өөрийн минь зарим хэсэг дуг нойронд дугжирч байна. Өдрөөс өдөрт ой санамж, сэтгэн бодох чадамж минь буурсаар байгаа юм шиг мэдрэгдэх юм. Урьд нь би шинжлэх ухааны тухай хэдэн цагаар бясалгаж өөрийн бодолдоо хөөрөн  сайн сайханы дээдийг мэдрэх шиг болдог байлаа.  Харин одоо өөрийгөө ч захирч чадахаа байлаа.  Өглөө ч босож чадахаа болилоо.  Гэтэл хичнээн их юм хийх шаардлагатай байна гээч. Унтах завгүй хөдөлмөрлөх хэрэгтэй байдаг. Оюун ухаан маань жаргаж байгаа нар шиг алгуурхнаар алга болохоос өмнө хичнээн их юм хийх хэрэгтэй байна вэ?.  Хөөрхий оюун ухаан чи бие цогцостоо нөлөөлж чадахааргүй тийм хүчгүй бас үлбэгэр дорой юм гэж үү дээ. Сэтгэхүй минь. Чи яагаад өчүүхэн ухааныг минь догдлуулж эс чадна вэ? Надад баяр хөөрийг бэлэглэж эс чадна вэ? Тэгвэл чи өчүүхэн юм байна. Би өөрийнхөө бодол мөрөөдөлд итгэхэд юу юунаас илүү бэлхэн байна. Хүсэл мөрөөдөл минь надад юм хийх хүч чадлыг хайрлаж энэхүү зогсонги байдлаас гаргах байх гэж найдаж байгаа ч энэхүү хүсэл мөрөөдөл минь алга болчихсон байх гэж айх юм даа.

Пьер Кюри                                                                                                                        1881 он.